THÚC ĐẨY GIÁO DỤC ĐA NGÔN NGỮ VÀ BẢO TỒN TIẾNG MẸ ĐẺ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP VĂN HÓA

Hội nhập đa văn hóa vừa là cầu nối gắn kết các quốc gia, vừa truyền tải những nét văn hóa đặc sắc của từng vùng miền, khu vực ra thế giới.

Hướng đến kỷ niệm 25 năm Ngày Quốc tế Tiếng Mẹ đẻ (21/02), ngày 15/02/2025, Viện phát triển nguồn lực xã hội Phương Nam (Viện Phương Nam) phối hợp cùng Câu lạc bộ Thư pháp Khoa Văn đã tổ chức Tọa đàm “Mối quan hệ giữa tiếng Việt - tiếng Hán đến vấn đề ứng dụng trong khoa học và xã hội”. Tọa đàm thu hút hơn 200 sinh viên và những người quan tâm đến vấn đề nghiên cứu ngôn ngữ, đặc biệt là mối quan hệ giữa tiếng Việt - tiếng Hán trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Tọa đàm “Mối quan hệ giữa tiếng Việt - tiếng Hán đến vấn đề ứng dụng trong khoa học và xã hội”.

Khách mời tham dự Tọa đàm là những chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực ngôn ngữ:

• PGS.TS Lê Quang Trường - Trưởng Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
• TS. Nguyễn Ngọc Quận - Nguyên Phó Trưởng Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
• TS. Nguyễn Phúc An - Giảng viên Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Thay mặt Ban Tổ chức, bà Nguyễn Thị Xuân Vy - Viện trưởng Viện Phương Nam gửi lời cảm ơn đến quý khách mời, đơn vị đồng tổ chức và những người quan tâm đã tham gia Tọa đàm, đồng thời khẳng định: “Tọa đàm lần này là một sự kiện rất ý nghĩa, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của tất cả chúng ta đến vai trò của ngôn ngữ trong việc gìn giữ và phát triển tri thức”.

Về phía khách mời, PGS.TS Lê Quang Trường đã gửi lời cảm ơn đến Ban Tổ chức và nhấn mạnh ý nghĩa của Tọa đàm: “Tọa đàm có ý nghĩa nhất định đối với sinh viên, những người quan tâm mối quan hệ giữa tiếng Việt và tiếng Hán dưới góc độ ngôn ngữ học, có thể làm rõ các vấn đề lịch sử ngôn ngữ, hiểu thêm về từ vựng tiếng Việt”.

PGS.TS Lê Quang Trường gửi lời cảm ơn đến Ban Tổ chức và nhấn mạnh ý nghĩa của Tọa đàm.

Di sản từ quá khứ đến hiện tại

Chữ Hán đóng vai trò quan trọng trong tiến trình lịch sử, góp phần hình thành đời sống văn hóa và xã hội ở Việt Nam. Một trong những đặc điểm rõ nhất của mối quan hệ giữa tiếng Việt - tiếng Hán là sự ảnh hưởng mạnh mẽ của tiếng Hán đối với hệ thống từ vựng và cấu trúc ngữ pháp của tiếng Việt, đặc biệt là hình thành âm Hán Việt.

Từ Hán Việt chiếm tỷ lệ lớn trong kho từ vựng tiếng Việt, đặc biệt phổ biến trong các lĩnh vực như văn học, y học, tôn giáo, chính trị và văn hóa. Với vai trò cầu nối tri thức, những từ Hán Việt không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ dân tộc mà còn phục vụ cho đời sống xã hội qua các thời kỳ.

TS. Nguyễn Ngọc Quận cho biết: “Trong lĩnh vực khoa học, các từ vựng, đơn vị gốc Hán tiếp tục phục vụ cho đời sống của người Việt chúng ta. Từ những đơn vị, từ vựng gốc Hán ấy chúng ta tiếp tục sáng tạo ra những từ mới mang tính hiện đại để phục vụ đời sống”.

TS. Nguyễn Ngọc Quận chia sẻ về tác động của âm Hán Việt trong đời sống xã hội.

Những từ vựng gốc Hán không chỉ giúp kết nối văn hóa Việt Nam với Trung Quốc mà còn góp phần bổ sung, phát triển hệ thống ngôn ngữ của dân tộc. “Khi chúng ta sử dụng tiếng Việt gốc Hán thì không thể tách khỏi những từ tiếng Việt gốc Hán - tức là từ Hán Việt, vì nó đã tồn tại trong đời sống, trong ngôn ngữ của mình đã mấy ngàn năm nay”, TS. Nguyễn Phúc An chia sẻ.

Vấn đề dịch thuật trước bối cảnh phát triển khoa học công nghệ

Sự bùng nổ của khoa học công nghệ đã khiến việc dịch thuật trở nên phức tạp và đặt ra nhiều vấn đề mang tính thời đại. Các dịch giả phải hiểu đúng ý nghĩa gốc, lựa chọn từ ngữ phù hợp với ngữ cảnh, văn hóa và tư duy ngôn ngữ. Sự xuất hiện liên tục của các ứng dụng dịch thuật, cùng với thách thức chuẩn hóa từ vựng, đòi hỏi dịch giả không chỉ không ngừng cập nhật kiến thức chuyên ngành mà còn tận dụng cấu trúc từ Hán Việt để sáng tạo từ mới, đảm bảo sự dễ hiểu, mạch lạc và phù hợp với ngữ cảnh tiếng Việt.

Theo PGS.TS Lê Quang Trường, từng loại ngôn ngữ sẽ có cấu trúc và cách tạo từ riêng. Các dịch giả có thể dựa vào số lượng phong phú của từ Hán Việt để mở rộng vốn từ vựng hoặc tạo ra những từ mới. Đặc biệt, với những thuật ngữ tiếng Anh chưa có bản dịch chính thức trong tiếng Việt, việc áp dụng cấu trúc từ Hán Việt là một phương pháp hữu hiệu để sáng tạo từ mới, đảm bảo tính mạch lạc và dễ hiểu trong ngôn ngữ.

PGS.TS Lê Quang Trường chia sẻ về việc dịch các thuật ngữ Hán Việt.

Bên cạnh các vấn đề ngữ pháp và từ vựng, dịch thuật giữa tiếng Việt - tiếng Hán còn gặp phải thách thức lớn về sự khác biệt trong cách sử dụng ngôn ngữ. TS. Nguyễn Phúc An cho biết, người dịch cần phải biết rõ tiếng mẹ đẻ, cách hành văn, không chỉ dịch chính xác từ ngữ mà còn phải đảm bảo rằng câu văn tiếng Việt vẫn mượt mà và dễ hiểu. “Phần mềm là công cụ hỗ trợ xử lý công việc nhanh hơn, nhưng đảm bảo được tiêu chuẩn, hiệu quả công việc vẫn là con người. Cho nên hạn chế sử dụng phần mềm và khi sử dụng phần mềm rồi hãy xem nó là công cụ của mình để mình học tập, chứ không phải phụ thuộc vào đó hoàn toàn.”, TS. Nguyễn Phúc An chia sẻ thêm.

Cơ hội hợp tác quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa đã tạo ra một môi trường giao lưu rộng lớn giữa các quốc gia, làm gia tăng sự trao đổi văn hóa, thương mại và khoa học. Với vai trò là đối tác chiến lược toàn diện, mối quan hệ giữa Việt Nam - Trung Quốc ngày càng được củng cố và phát triển trên nhiều lĩnh vực quan trọng.

Tiếng Hán là một trong sáu thứ tiếng được Liên hợp quốc quy định sử dụng chính thức trên thế giới. Việc biết tiếng Hán trong bối cảnh toàn cầu hóa là một lợi thế lớn. Đối với người học giúp tiếp cận các tài liệu nghiên cứu từ Trung Quốc và các nước Đông Á, mở rộng phạm vi, vấn đề trong nghiên cứu về lĩnh vực khoa học xã hội. Ngoài ra, việc biết tiếng Hán còn mở ra cơ hội hợp tác trong lĩnh vực thương mại, ngoại giao, du lịch và các lĩnh vực liên quan đến hợp tác quốc tế.

Theo TS. Nguyễn Phúc An, học tiếng Hán không chỉ giao lưu với Trung Quốc mà còn có thể kết nối, hợp tác với các quốc gia khác. Đối với nhu cầu du học tại Trung Quốc, tiếng Hán cũng là công cụ không thể thiếu trong việc hòa nhập vào môi trường học tập và sinh hoạt.

TS. Nguyễn Phúc An chia sẻ về việc học tiếng Hán.

Hiểu được nhu cầu của xã hội đặt ra, bà Vy cũng bày tỏ thêm: “Viện Phương Nam luôn mong muốn trở thành cầu nối tri thức, tạo không gian để các học giả, nhà nghiên cứu và cộng đồng học thuật cùng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy sự phát triển ngôn ngữ, văn hóa. Hiểu được điều này, trong thời gian sắp tới Viện Phương Nam cũng hướng đến đẩy mạnh về giảng dạy, giáo dục ngôn ngữ và trước mắt là các khóa học giảng dạy tiếng Trung phù hợp với nhu cầu người học.”

Các diễn giả trao đổi với người tham gia tại Tọa đàm.

Tọa đàm “Mối quan hệ giữa tiếng Việt - tiếng Hán đến vấn đề ứng dụng trong khoa học và xã hội” đã mở ra những triển vọng mới cho việc nghiên cứu ngôn ngữ trong bối cảnh toàn cầu hóa. Trong thời đại hội nhập, việc đào sâu nghiên cứu và phát triển các phương pháp dịch thuật phù hợp với ngữ cảnh văn hóa và khoa học là điều tất yếu. Đồng thời, các chương trình giảng dạy ngôn ngữ không chỉ dừng lại ở việc đào tạo ngôn ngữ mà còn cần hướng con người phát triển bản thân, nâng tầm giáo dục đa ngôn ngữ. Với tầm nhìn này, Viện Phương Nam sẽ tiếp tục thúc đẩy các hoạt động trong việc xây dựng những cầu nối tri thức, thúc đẩy giao lưu văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay.

NHÂN ÁI